Hoe werkt de gemeente? (deel 1)


De gemeente bestaat uit drie organen
Het bestuur van een gemeente bestaat uit een drietal organen. Dit zijn:

  • de gemeenteraad
  • het college van burgemeester & wethouders
  • de burgemeester

Gemeenteraad is algemeen bestuur
De gemeenteraad van Albrandswaard bestaat uit 21 zetels (raadsleden). De omvang van de raad wordt bepaald door de gemeentewet en is afhankelijk van het aantal inwoners. De gemeenteraad is het algemeen bestuur van de gemeente. De raad wordt ook wel het hoogste orgaan genoemd. De raad stelt de kaders, controleert het college en vertegenwoordigt de inwoners van Albrandswaard. Raadsleden geven vaak naast hun baan invulling aan hun verantwoordelijkheden als raadslid. Hier besteden zij meestal tussen de 10 en 15 uur per week aan. De raad stuurt en controleert op hoofdlijnen. De raadsleden krijgen hier een vergoeding voor.

College van b&w is dagelijks bestuur
Om uitvoering te geven aan het dagelijkse beleid wordt uit het algemeen bestuur (de gemeenteraad) een dagelijks bestuur gekozen. Dit dagelijks bestuur is het college van burgemeester & wethouders. Het college bestaat uit de burgemeester en minimaal twee wethouders. In Albrandswaard zijn het er zelfs vier*. Wethouders houden zich vaak fulltime met hun werkzaamheden bezig en krijgen hiervoor een volwaardig salaris. Als de raadsleden zijn gekozen tot wethouders, dan verlaten zij de raad. Hun plek wordt ingenomen door nieuwe raadsleden.

Burgemeester heeft meerdere rollen
De rol van de burgemeester is wat ingewikkelder. De burgemeester vervult namelijk verschillende rollen. Zo heeft de burgemeester eigenstandige bevoegdheden als het gaat om openbare orde en veiligheid. Hij behoeft daarvoor geen toestemming vooraf te hebben. Wel kan de raad achteraf kritiek uiten op de handelwijze van de burgemeester. Daarnaast is de burgemeester voorzitter van de raad. In deze rol is hij technisch voorzitter en eigenlijk geen burgemeester. De burgemeester is ook voorzitter van het college van burgemeester en wethouders. In het college houdt de burgemeester zich naast representatieve taken ook vaak bezig met enkele inhoudelijke taken. Tot slot is de burgemeester natuurlijk hét ‘uithangbord’ van de gemeente.

Griffier
De griffie is er ter ondersteuning van de gemeenteraad. Zij verzorgen de vergadering, verspreiden de stukken en regelen alles wat nodig is om de raad goed te laten functioneren. Het hoofd van de griffie is de griffier.

Gemeentesecretaris
Het college van b&w kan natuurlijk niet alle taken zelf uitvoeren. Elke week (vaak op dinsdagmorgen) neemt het college heeft veel besluiten die de gemeente betreffen. Of het nu gaat om bestemmingsplannen, verordeningen, bouwbesluiten, of begrotingen. Deze worden voorbereid en uitgevoerd door de ambtelijke organisatie. Aan het hoofd van de ambtelijke organisatie staat de gemeentesecretaris. Deze functie heet steeds vaker gemeentesecretaris/directeur. Hij is enerzijds secretaris van het college. In deze functie is hij de schakel tussen college en de ambtelijke organisatie en zorgt hij voor de uitvoering van de opdrachten vanuit het college. Anderzijds is hij directeur van de ambtelijke organisatie en is hij verantwoordelijk (werkgever) voor de medewerkers van de gemeente.

Het begint met uw stem
Elke inwoner van 18 jaar of ouder (die niet is uitgesloten van het kiesrecht), mag zijn of haar stem uitbrengen bij de gemeenteraadsverkiezingen (actief kiesrecht). Ook inwoners van buiten de EU die minimaal 5 jaar legaal in Nederland verblijven, mogen stemmen. Uiteraard mag je bij gemeenteraadsverkiezingen alleen stemmen in de gemeente waar je woonachtig bent. Je kunt stemmen op personen die op de kieslijst staan (passief kiesrecht). Deze kieslijst wordt bepaald door de verschillende politieke partijen. Met het aantal stemmen worden de raadszetels verdeeld over de verschillende partijen.

Coalitieonderhandelingen
Na de verkiezingen wordt er tussen de verschillende partijen onderhandeld. Een partij heeft namelijk altijd andere partijen nodig om een meerderheid te halen in de raad. Het komt – gelukkig – nooit voor dat een partij de absolute meerderheid behaalt.

Coalitie
In Albrandswaard zijn er vier partijen gaan samenwerken om een meerderheid te hebben in de gemeenteraad. Dit zijn de VVD, EVA, PvdA en NAP. Uit deze fracties (een fractie bestaat uit raadsleden van één partij) is een viertal wethouders benoemd. Deze wethouders zijn uit de raad getreden en opgevolgd door vier nieuwe raadsleden.

Oppositie
De partijen die niet aan de samenwerking wilden of mochten meedoen, vormen de oppositie. Dit zijn de partijen STEM LOKAAL, CDA, CU/SGP en NOVA. Hoewel het goed gebruik is in Nederland dat ook de coalitie partijen kritisch zijn op ‘hun eigen college’, is het natuurlijk vooral de taak van de oppositie om de handelingen van het college kritisch te bekijken. Hierdoor houden de verschillende krachten elkaar goed in balans (countervailing power).

Albrandswaard heeft 21 zetels
De gemeente Albrandswaard heeft ca. 25.000 inwoners. De gemeentewet schrijft voor dat je dan 21 raadszetels hebt in de gemeenteraad. De zetels zijn als volgt verdeeld over de de partijen:

Partij 2014 2014 Heden Heden
Aantal Aantal Aantal Aantal
Stemmen Raads Raads Wet
leden leden houders
VVD 2.755 6 6 1
EVA 2.342 5 4 1
OPA 1.226 3
CDA 1.153 2 2
PvdA 1.063 2 2 1
NAP 824 2 2 1
CU/SGP 735 1 1
NOVA 1
Stem Lokaal 3
—– —– —– —–
Totaal 10.098 21 21  4*
*  De wethouders werken allemaal 0,85 FTE’s.